Het eerste foutje: Verkeerde Gelcoat en Hars
Een slecht gebouwde stalen boot herken je snel, net zoals een slechte houten boot. Een minder goed gebouwde polyester boot verrast je pas na vijf, tien, vijftien of twintig jaar met blaasjes en zwakke plekken in het laminaat op het onderwaterschip.
Bij een nieuwe boot kun je niet zien wanneer osmose op zal treden. Bij een gebruikte kan de expert misschien uit zijn ervaring en kennis een voorspelling doen.
Maar een ding is zeker: als je weet hoeveel er mis kan gaan tijdens de bouw, is het uitblijven van de "bootpokken" een klein wonder.
Een overzicht van mogelijk ingebouwde fouten.
Het eerste foutje: Verkeerde Gelcoat en Hars
(In de opsomming gaat het natuurlijk over de opbouw van het laminaat onder de waterlijn). Werven kunnen bij de harsleverancier terecht voor vele soorten en typen lamineerharsen en gelcoats. Wat ze kiezen is afhankelijk van de ervaring die ze er mee hebben en in sommige gevallen helaas ook de prijs. Hoewel de prijs van dure of goedkope hars in de uiteindelijke prijs van de boot maar voor een heel klein deel terug te vinden is.
Ongeveer 25 jaar geleden toen de eerste osmoseverschijnselen bij polyester boten te zien waren, werden er boten gebouwd van "harsen die amper goed genoeg waren voor autoplamuur" aldus een toenmalige vertegenwoordiger van een harsfabrikant. In de jaren zeventig werd zo'n beetje alles verkocht wat bleef drijven en ook voor de minder ervaren bootbouwers was polyester een materiaal waarmee ze een mooie boot konden bouwen.
Na veel internationaal onderzoek onder meer bij TNO horen alle bouwers ter wereld te weten dat de gelcoat van het zogeheten isoftaalzure type hoort te zijn. En de daarop volgende lagen lagen van een isoftaalzure hars. Deze harsen hebben de grootste dichtheid en houden het water het langst tegen. (Vinylester- en epoxyharsen beschikken over nog grotere dichtheid en betere bestendigheid tegen hydrolyse, hierover later).
De volgende lagen hars mogen van een orthoftaalzure hars zijn,die wat goedkoper is. Helaas zijn vroeger veel boten gebouwd met een ortho gelcoat en dito hars. De dikte en kwaliteit van de gelcoat onder water speelt een belangrijke rol, want het vormt de eerste barriere tegen indringen van water. Harsfabrikanten schrijven normaal een dikte van 0.5mm voor. Natuurlijk moet er een goede hechting zijn tussen gelcoat en laminaat,soms is dat niet het geval als het laminaat op een uitgeharde gelcoat wordt aangebracht.
Het tweede foutje: verkeerd glas op de verkeerde plaats.
Glasweefsel, roving in de Nederlandse vaktaal, bestaat net zoals alle weefsels uit ketting- en inslagdraden.
De dikte en de ligging van die draden die uit zeer vele dunne glasvezels bestaan, bepalen de sterkte van het weefsel.
Er bestaan tientallen soorten weefsel, waarvan de dikte wordt uitgedrukt in grammen per m2.
Tijdens het lamineren mogen er geen luchtblaasjes worden opgesloten en daarvoor zijn de zware (dikke) matten eigenlijk uit den boze.
Maar grote stappen, snel thuis. Met dikke matten bereik je sneller de gewenste laagdikte dan met dunne matten.
De meest kwetsbare plaats van het onderwaterschip ligt direct achter de gelcoat.
Daar hoort een dun weefsel dat zeer zorgvuldig is ontlucht en geen luchtbelletjes bevat.
Helaas veel boten zijn gebouwd met een lekker dik weefsel direct na de gelcoat.
Doordat water hoe dan ook in het laminaat doordringt moet het onderwater geen oplosbare stoffen tegenkomen.
Daarom horen matten met een binder op basis van een vloeistof niet in een laminaat thuis.
In deze binders zitten stoffen die makkelijk oplossen.
Maar deze matten zijn veel toegepast en misschien gebruiken sommige werven ze nog wel.
Het derde foutje: Verkeerde versnellers en katalysatoren
Om de reactie, uitharden van de hars mogelijk te maken, voegt de fabrikant er een versneller aan toe. Op de werf gaat er een paar procent katalysator bij die de reactie op gang brengt. Daarin kan water zitten door de samenstelling en condensatie.
Het vierde foutje: Uitgekiende constructie van het laminaat
Veel bouwers smeerden vroeger een paar laagjes extra voor de zekerheid.
De eigenaren van die boten hebben geluk als hun boot osmose heeft, omdat de gevolgen van de schade dan in verhouding gering is.
Moderne ontwerpers en bouwers bouwen snelle boten met uitgekiende rompconstructies. Hierbij wordt heel wat gewicht bespaard en dat vind je terug in de rompdikte, ook onder water.De schade die osmose hier aanricht heeft relatief meer ernstige gevolgen voor de sterkte.
Het vijfde foutje: Sandwichconstructie onder water
Voor extra stijfheid en warmte-isolatie maakten en maken veel werven rompen met een kernmateriaal. Boven de waterlijn is dat uitstekend. Onder water is het vragen om problemen. Want als het kernmateriaal niet is doordrenkt van hars kan het veel water opnemen.
Veel gebruikte kernmaterialen zijn: balsahout, schuim of zware kunststofmatten die veel hars moeten opzuigen en zo een relatief zwaar kernmateriaal vormen. Water zorgt ervoor dat het balsahout gaat rotten en het schuim of matten verliezen hun hechting.
Hierdoor bestaat de kans de kans dat het onderwaterschip uit twee delen
gaat bestaan die weer heel moeilijk aan elkaar te plakken zijn.
Het zesde foutje: Deuren wijd open op maandagmorgen
Een "high-tech product" als een boot bouw je alleen in ruimten waar de temperatuur en luchtvochtigheid precies worden geregeld.
De huidige werven voldoen daaraan ook vanwege de strenge milieueisen en arbeidsvoorwaarden.
Maar we hebben vroeger heel wat werven gezien waar deuren tijdens het lamineren wijd open stonden om die "smerige" polyesterlucht (styreen) kwijt te raken.
Lamineren is handwerk en geen plezierig werk. De mannen en vrouwen staan de hele dag te spuiten en te rollen en moeten daarbij zeer zorgvuldig werken. Geen wonder dat het wel eens fout gaat als er weinig of geen controle is.
Het zevende foutje: Grof schuren van de gelcoat Voor de hechting van de antifouling werd de gelcoat eerst lekker opgeschuuurd. Als dat met grof papier gebeurde, zat de gelcoat vol met kleine groefjes die later wel eens scheurtjes zouden kunnen worden.
En.... wat het ergste is... van al deze fouten zie je de eerste jaren helemaal niets!!!
